Mentale Veerkracht Jeugd
Samen waardegericht bouwen aan een ecosysteem mentale veerkracht
In 2025 begeleidden wij in de regio Rijk van Nijmegen de Ontwerpaanpak Mentale Veerkracht Jeugd. Wat begon als een zoektocht naar betere samenwerking, groeide uit tot een fundamentele herpositionering van mentale gezondheid: van een versnipperd zorgsysteem naar een integraal ecosysteem mentale gezondheid (GEM).
De kern van deze beweging is helder: niet langer het individuele probleem of de stoornis als vertrekpunt, maar het kind in zijn leefomgeving. Mentale veerkracht wordt benaderd als relationeel en contextueel vraagstuk. Drie waarden vormen het kompas: de menselijke klik als kwaliteitscriterium, gelijkwaardigheid tussen alle betrokkenen, en de belofte om elkaar niet los te laten — ook wanneer het ingewikkeld wordt.
Drie samenhangende transformatieniveaus
De kracht van dit traject zit in het gelijktijdig interveniëren op praktijk, bestuur en wetenschap.
In de praktijk werkten we met lokale veranderateliers waarin professionals uit zorg, onderwijs, welzijn en cultuur samen nieuwe bouwstenen ontwierpen. Geen losse initiatieven, maar complementaire concepten die samen het ecosysteem vormen. Dit resulteerde in zes pilots die in 2026 in samenhang worden beproefd:
– Modulaire GGZ: specialistische expertise laagdrempelig en nabij georganiseerd.
– Groepsmatch: een domeinoverstijgend platform voor passend groepsaanbod.
– Duiventil: een toegankelijke landingsplek voor vroege ondersteuning en informele zorg.
– Clubhuis: een fysieke ontmoetingsplek voor jongeren en ouders.
– Bouwplaats: creatieve projecten in het onderwijs waarin jongeren hun eigen veerkracht ontdekken.
Deze concepten verschuiven het zwaartepunt van verwijzen naar verbinden, van individuele behandeling naar collectieve versterking.
Op bestuurlijk niveau werd zichtbaar hoe hardnekkig systeemlogica en financieringsstructuren kunnen zijn. De doorbraak kwam toen bestuurders besloten zich in duo’s actief te verbinden aan de zes pilots. Daarmee veranderde hun rol wezenlijk: van controlerend op afstand naar faciliterend nabij. Bestuur werd onderdeel van het ecosysteem, niet erboven geplaatst. Deze beweging vergrootte bestuurlijk eigenaarschap en verkortte de afstand tussen besluitvorming en praktijk.
Parallel hieraan verbond de Wetenschappelijke Adviesraad (WAR) de praktijkervaringen aan theoretische kaders. Niet als externe toets, maar als verdiepend leerproces. Wetenschap werd zo een reflectieve laag in het ontwerp: helpend om patronen te duiden, aannames te bevragen en het ecosysteemconcept scherper te articuleren.
Impact
De impact van 2025 ligt niet alleen in de zes pilots, maar in de veranderde manier van denken en samenwerken.
Ten eerste is mentale veerkracht herpositioneerd als gedeelde maatschappelijke verantwoordelijkheid. Niet exclusief belegd bij de specialistische zorg, maar gedragen door een netwerk van professionals, bestuurders, wetenschappers en gemeenschappen.
Ten tweede is bestuurlijk gedrag verschoven. Door actieve koppeling aan pilots is systeemverandering concreet gemaakt. Belemmeringen worden niet langer geconstateerd, maar gezamenlijk aangepakt.
Ten derde is er een samenhangend narratief ontstaan: van zorgsysteem naar ecosysteem. Dit gedeelde verhaal fungeert als richtinggevend kader voor verdere besluitvorming en experimenten.
2025 was het jaar van zaaien, ontwerpen en leren. In 2026 verschuift de focus naar het beproeven en verdiepen van de pilots. Met verankerd bestuurlijk eigenaarschap en een stevig wetenschappelijk fundament bouwt de regio Rijk van Nijmegen verder aan een duurzaam ecosysteem waarin mentale veerkracht geen project is, maar een structurele kwaliteit van de leefomgeving van jongeren.
In co-creatie met:
LOKALE PARTNERS
Lokaal is er nauw samengewerkt met de volgende personen:
Nadine Hamers - Gemeente Druten/Wijchen
Saskia Kastein - Gemeente Heumen
Nadieh Pennings - Gemeente Nijmegen (Dukenburg)
Jannie Jongen - Hoge & partners
KERNGROEP
De volgende leden zijn onderdeel van de kerngroep:
Etienne van Uden - Ambtelijk opdrachtgever Regioprogramma Rijk van Nijmegen
Marlies Kennis – Buurtteams Jeugd & Gezin
Hans van Geenhuizen – Karakter
Indra Knoop – Bindkracht10
Teddy Vrijmoet – De Lindenberg
Gerard de Roos – Xtanoa
Etienne van Uden – Gemeente (ROB)
Joep van der Boogaard – JGZ
Arvid Ernst – Gemeente Wijchen / Druten
WETENSCHAPPELIJKE ADVIESRAAD
De WAR bestaat uit:
Prof. dr. Wouter Staal – Hoogleraar Kinder- en Jeugdpsychiatrie, Karakter en Radboudumc
Prof. dr. Ron Scholte – Hoogleraar Orthopedagogiek, Radboud Universiteit
Prof. dr. Marloes Kleinjan – Hoogleraar Youth Mental Health, HAN
Prof. dr. Marion van Hattum – Lector Werkzame Factoren in de Jeugd- en Opvoedhulp, HAN
Prof. dr. Dolf van Veen – Hoogleraar Onderwijs en Jeugdbeleid, Nederlands Centrum Onderwijs en
Jeugdzorg (NCOJ)
Prof. dr. Philippe Delespaul – Hoogleraar Innovatie in de Geestelijke Gezondheidszorg, Universiteit
Maastricht, tevens verbonden aan GEM Landelijk
Eline Stijnen, beleidsadviseur Karakter
LANDELIJKE GEM
Gijs Ockeloen - Ontwerper
Michael Milo - Verbinder
Jim van Os - Hoogleraar Psychiatrie
Philip Delespaul - Hoogleraar Innovatie in de Geestelijke Gezondheidszorg